FIGURA MADHORE E NJË APOSTULLI TË FESË E TË KOMBIT

-- nga Mikel Gojani*, Bota Sot

Refleksione rreth monografisë: "Monsinjor Dr. Zef Oroshi - Një jetë e shkrirë për fe dhe atdhe", të autorit Tomë Mrijaj, New York, 2008, f. 400.

Libri i ri monografik, "Monsinjor dr. Zef Oroshi - një jetë e shkrirë për fe dhe atdhe", të autorit Tomë Mrijaj, është në duart e lexuesve. Studiuesi e shkrimtari Mrijaj, tanimë është bërë emër i njohur në fushën e studimeve.
Konsideroj, se autori i këtij studimi monografik dëshmon, se është njohës i mirë i rrugës jetësore dhe veprimtarisë meshtarake e intelektuale të Mons. Zef Oroshit, i cili, nëpërmjet këtij studimi paraqet portretin fundamental të këtij personaliteti të jetës meshtarake, intelektuale, humaniste dhe atdhetare.

Studimi në fjalë, është organizuar në mbështetje të një metodologjie të pranueshme shkencore me faktet dhe të dhëna të fuqishme, duke i përforcuar konstatimet e veta shkencore. Për t'i dëshmuar konstatimet e mia, lidhur me cilësinë shkencore të këtij studimi monografik, i cili, si objekt studimi ka rrugën jetësore të këtij apostulli të fesë dhe të kombit, pra të Mons. Dr. Zef Oroshit, një baritori të çmuar i grigjës kudo që i priu.
Për ta pasqyruar sa më mirë punën dhe kontributin e studiuesit Mrijaj, i cili, me një angazhim përkushtues iu qas kësaj figure shumë të rëndësishme dhe shumëdimensionale, ne do të paraqesim me vija të trasha shtyllat, mbi të cilat është ndërtuar bazamenti i kësaj vepre shkencore.
Studimi në fjalë, hapet me një hyrje, që bën autori, i cili, paraqet qëllimin e botimit, kontributin dhe ndihmën e pakursyer e dashamirëse, që të tjerët i kanë dhënë në konceptimin dhe pasurimin e tij.
Në vazhdim të këtij kemi të konceptuar parathënien nga studiuesi i spikatur shkodran, Prof. Mentor Quku, i cili, ndër të tjera shprehet, se kjo parathënie i kushtohet një prej shkollave më të shquara të dishepujve, Shkollës së Dom Ndreut, ku shquhen mësuesi - Dom Ndre Mjeda, dishepulli - Dom Zef Oroshi dhe nxënësi më i ri, autori i librit - Tom Mrijaj. Gjatë viteve, që merresha me studimin e jetës dhe veprës së Dom Ndre Mjedës, kam patur rastin të njoh edhe dy nga dishepujt e shkollës së Dom Ndreut: Imzot Zef Oroshin dhe studiuesin Tom Mrijaj. Duke i parë sëbashku, mësuesin me dy pasuesit e tij, të bie në sy roli i madh që ka luajtur shkolla e dishepujve në formimin e këtyre dy personaliteteve", shprehet ai.. Në pjesët vijuese, Me shpirt e zemër të madhe shqiptari dhe atë Historia e klerikut t paharruar, autori Mrijaj jep një vështrim për rrugën jetësore të mons. Oroshit.

Duke e dhënë një pasqyrë të rrugës jetësore të Imzot Oroshit, Mrijaj thekson se emri i tij i pagëzimit ishte Zef Çoku. Meshtari Oroshi, u lind më 24 nëntor të vitit 1913, në katundin Kaftall, të Mirditës (Shqipëria e Veriut). Lindi në ato ditë, kur vendit i vinte era e tymit të barotit të nxehtë, vetëm katër ditë para ditës së madhe të 28 nëntorit 1912, kur atdheu i shqiponjave do të shpallte pavarësinë ndaj pushtuesve mizorë 5 shekullorë të Perandorisë Otomane. (shek. XV - XX). Kur ishte fëmijë i vdes babai dhe mbetet jetim. Për dy vëllezërit e tij më të rritur Prenin e Nduen dhe motrën e vetme Luçen, përkujdesej me shumë mund e sakrifica nëna e tyre Dila, një fisnike e njohur, stoike dhe burrneshë...

Mësimet fillestare Zef Oroshi i mbaroi në vendlindje, ndërsa studimet e mesme i nisi në vitin 1927, në Seminarin e njohur "Saverian" (1859) të Urdhërit Jezuit në Shkodër...
I etur për shkollë dhe nevojën e madhe, për t'u ushqyer me dije të thellë dhe kulturë të pasur civilizuese e fetare perëndimore, ai vijoi studimet e larta në Universitetin e Urbinos në "Propaganda Fide", më 1936-1940, në degën adhuruese të Teologjisë dhe Filozofisë në Romë.
U shugurua meshtar në Itali, në një bashkëcelebrim me shumë meshtarë dhe ish - seminaristë, që kishin veshur për herë të parë petkun e klerit katolik. Pasi mbaroi studimet teologjike, kleriku i ri e plot energji, Oroshi, u kthye në Mirditë e prej andej shkoi në Korthpulë.
Meshën e parë ia kushtoi Zotit, sikurse vepronin të gjithë meshtarët, që sapo kishin vënë kuletin e bardhë dhe rrobën e bariut shpirtëror. Viti 1940, ishte vit gëzimi, sepse ai veshi petkun e meshtarisë dhe vit hidhërimi, sepse poeti kombëtar Atë Gjergj Fishta O.F.M., kaloi në amshim. Të madhin Atë Gjergj Fishta, ai e kishte takuar disa herë, kur kishte qenë nxënës në Shkodër dhe student në Itali.

Shugurimi meshtarak, ishte ditëlindja baritore, kushtuar me mish e shpirt Hyjit dhe vreshtës së tij të madhe shpirtërore. Mbas dy ditësh, Ipeshkvi i famshëm, Imzot Frano Gjini e emëron si famullitar në Kishën e Shën Marisë Magdalenë, në Ungrej të Mirditës. Në vitin 1943, Dom Oroshi, në emër të abacisë, merr pjesë në përcjelljen për në banesën e fundit të Imzot Zef Skanës (1889 - 1943), duke i qëndruar mbi krye të ndjerit, së bashku me ordinarin Imzot Frano Gjini, si dhe me meshtarët: Dom Nikollë Luli, i Domgjonit, Dom Ndre Lufi, i Kalivares, Dom Rrok Frisku, Qafës së Malit, Atë Gjon Karma dhe Atë Pjetër Tuci. Fjalën e lamtumirës e mbajti Atë Gjon Karma, ndërsa përshëndetjen e fundit, Abati i Mirditës, Imzot Frano Gjini. Imzot Skana mbetet një ndër figurat intelektuale të Kishës dhe kulturës shqiptare, vizionar për të ardhmen, misionar i pajtimit të gjaqeve, i dijes dhe arsimit. Ai botoi: "Onomastika e Mirditës" në revistën kulturore "Leka", në vitin 1936. Më 1946, sërish Ipeshkvi Gjini e cakton Oroshin si konsulent i dioqezës së Mirditës.

Në pjesën Shqipëria dhe Mirdita, autori jep të dhëna mbi origjinën e krahinës së Mirditës, një vendbanim i lashtë që prek thellësitë e shekujve. Autori Mrijaj, në këtë pjesë po ashtu jep edhe një rrugë historike të krahinës së Mirditës, duke mos lënë anësh rezistencën e derës së Gjonmarkajve, nëpër shumë furtuna të luftës. Në këtë pjesë, po ashtu autori paraqet kontributin meshtarak e atdhetarë të shumë meshtarëve të kësaj krahine, të cilët, për të mirën e kombit nuk kanë kursyer asgjë. Me theks të veçantë autori ndalet tek figura e Atë Daniel Gjeçaj, Atë Ambroz Martini O.F.M (1928) e Dom Nikollë Kimza etj.

Në këtë pjesë të këtij libri, autori jep edhe një mesazh tematik të kryeprotagonistit të këtij libri, Imzot Oroshit, i cili, ndër të tjera shprehet: "Sigurisht, pa dasht kurrsesi me prekë vllaznit tanë të besimeve të tjera, asht e pamohueshme, se rrezistenca asht ba aty dhe bahet gjithnji, sepse ato krahina janë krejt katolike, mbasi Kisha Katolike, siç dihet botnisht, asht mundue që me kohë me ia çelë sytë botës, permbi qëllimet e errta të Moskës e permbi parimet e saj grabitçare e antifetare; mjafton me pa Ençiklikat. Mirdita prandej asht masakrue dhe masakrohet gjthnji, posaçe të gjith krahinave të Shqipnis, sepse rrezistencen, qi ka gjetë dhe gjen aty Qeverija e Enverit, nuk e ka gjet aq të ashpër në asnji krahinë tjetër. Kjo rrezistencë, brenda kufijve të Shqipnis, asht e njoftun, megjithate ktu poshtë, po Ju shenojmë pak ngjarje të kësaj rrezistence." (f. 16).

Autori Mrijaj, në këtë pjesë të librit, ofron të kaluarën e lashtë të këtij vendi, pozitën e tij gjeografike, të parë në shumë kontekste kohore e historike, që nga e kaluara e thellësishme deri në ditët e mëvonshëm të dikaturës komuniste si dhe një panoramë të rezistencës kombëtare të shumë trimave të paepur të krahinës zëmadhe dhe popullatës së saj në përgjithësi. Sipas autorit Mrijaj, origjinave e motmoteve të këtij vendbanimi, përbëhej nga pesë bajraqe, si: Orosh, Spaq, Kushni, Fan dhe Dibër. Me këtë rast, autori Mrijaj, duke shfrytëzuar njohuritë mbi të kaluarën dhe të mëvonshmen të kësaj krahine, ku, nacionalisti mirditor, Ndue Mëlyshi, na jep shumë të dhëna nga aspekti gjeografik, historik dhe etnografik të krahines, që dëshmojnë origjinën autentike të krahinës së Mirditës.

Në këtë pjesë të këtij libri, për t'a ilustruar edhe më mirë rezistencën kombëtare të shumë trimave dhe burrave të nderuar, që kësaj krahine asnjëherë nuk i kanë munguar, autori, na jep edhe shumë figura të shquara të jetës historike e kombëtare, si: Gjon Mark Gjonin, Ndue Gjomarkajn, Preng Dod Gjin Reçin, Bib Mark Bibën, Preng Zef Tanushin, Ndue Nikoll Prengun, Ded Kolziun, Llesh Mark Dodën, Llesh Mark Tucin, Gjon Mark Çupin dhe shumë të tjerë, të cilët, në rrugën historike të kësaj krahine emrat e tyre kanë lënë gjurmë nderi dhe krenarie.

Për veprimtarinë atdhetare dhe "rrezikshmërinë", që ka paraqitur për shtetin shqiptar, Imzot Oroshi, vihet në shënjestër të sigurimit të këtij shteti dhe për këtë veprimtari, ai ndiqej dhe përcjellej nga këto hiena të kësaj ideologjie e cila persekutonte intelektualët më elitarë. "Tri ditët e Pashkëve të vitit 1951 ai do t'i kalonte (në pyllin e Molungut) mes maleve të Mirditës, që për të ishte bërë një mburojë e Zotit dhe Kishë e mrekullueshme, ku, çonte meshë në gjirin e natyrës. Me niciativën e Dom Zef Oroshit, në bashkëpunim me parashutistat dhe luftart e qindresës, u mbajt nji mbledhje sekrete, në katundin Ungrej, Mirditë, për zgjedhjen e Komitetit Kombtar të Maleve.

Delegatët pjesëmarrës, kanë qenë prej krahinave: Shkodër, Dukagjin, Pukë, Lumë, Mirditë, Lezhë dhe Kurbin. Në mbledhje asistuen dy parashutista: Gjon Gjinaj e Ndue Mëlyshi. Mbasi u diskutuen rrethanat e kohës, në të cilën qëndroshëm, me 9 Mars 1951 u zgjodhën antartë: "Komiteti Kombtar i Maleve!": Haki Bushati, Jak Perjaku, Gjon Deria, Dom Zef Oroshi, Karlo Çoba, Ndrek Kakarriqi, Rifat Koldashi, Sul Hafizi, Preng Kol Gjomarkaj, Shaban Reqi dhe Ded Kol Ndreca.

Meqenëse ishte Komitet klandestin, nuk mund të zgjidhej kryetari me votë të lirë prej popullit, prandej antart në brendësinë e Komitetit caktoshin nji kryetar dhe shërbimet për aktivitetin që mund të zhvillonin. "Komiteti Kombtar i Maleve", në të njëjtën kohë vendosi qi të bahej dallimi në mes organizatave politike të mbrendshme dhe parashutistave me luftarët e qindresës në male, tue mbajt marrëdhanijet e vazhdueshme për të njejtin qëllim. Nga populli revoltuesa ishin 3 ndërlidhsa kryesor: Nikoll Shkoza nga Kuzhnini, ndërlidhës i parashutistave në Mirditë e Pukë me "Front i Rezistencës" në Tiranë; Martin Lushi nga Kashnjeti, ndërlidhës i misioneve dhe i luftarëve me "Komiteti Kombtar i Maleve", Dod Prenga nga Vela, ndërlidhës i grupeve dhe personave antikomunista në bajrakë të Lezhës, me misionet në Mirditë e Pukë dhe me antarë të "Komiteti Kombtar i Maleve", marrëdhanjet në mes ishin vu në rregull e të shpejta."

Autori Mrijaj, sqaron se Imzot Oroshi, për tetë muaj kaloi mes grupeve të rezistencës antikomuniste nëpër male, duke mbajtur lart moralin e luftës kundër komunizmit dhe ideologjisë së saj ateiste. Një mbrëmje kaloi kufirin e ish Jugosllavisë, përkatësisht në Kosovë, dhe kërkoi azil politik. Ai kaloi me mundime e vështirësi rrugën nga Mirdita në Mitrovicën e Kosovës, duke u plagosur në gushë nga plumbi i komunistëve. "Dom Zefi dhe nji grup i vogël, mujti me u arratis dhe, me ndihmen e Llesh Tarazhit, në vjetin 1952 kaloi Drinin dhe kufinin në Gjakovë. Dom Zefin e dërguen në Mitrovicë." (f. 27).

Pas katër garancive, që i dërgoi shtëpia e Derës së Kapidanëve dhe personalisht i riu Kapidan Ndue Gjonmarku i Mirditës, bariu i grigjës Dom Oroshi, niset nga Jugosllavia, për në Itali. Sëbashku me meshtarët Atë Daniel Gjeçaj O.F.M., Atë Ambroz Martini O.F.M (1928) e Dom Nikollë Kimza nisen për në Trieste. Për një kohë qëndroi në Itali, ku pati rastin që të njihej dhe të bashkëpunojë me mikun e ngushtë, ish Ministrin e Arsimit, shkrimtarin dhe iluministin e shquar Prof. Ernest Koliqi. Vendosjen e Imzot Oroshit në New York, autori e paraqet në kreun e konceptuar me titull Ardhja e Oroshit në New York. Në fillim të viteve '60 - të, Oroshi, vendoset në New York dhe më 16 qershor të vitit 1962, sëbashku me Patër Andrea Nargaj, themelojnë "Lidhjen Katolike Shqiptaro - Amerikane", dhe i japin jetë revistës me të njëjtin emër, që doli për 12 vjet (1966-1978), e cila, mbas një ndërprerje të gjatë, filloi të botohet me emrin "Jeta Katholike". Ajo përsëri ridoli si e përkohshme tremujore në vitin 1996, e vijon rregullisht, nën drejtimin e udhëheqësit shpirtëror të Kishës katolike "Zoja e Shkodrës", të përndershmit Dom Pjetër Popaj.

Duke parë me kujdes rubrikën "Kronika shoqërore" (Viti I, #1/1966, f.21), ndër të tjera, do të shohim se grupi i punës për shtypin e revistës të Kishës Katolike Shqiptare "Zoja e Këshillit të Mirë", ishte i përbërë nga: Loro Stajka, Ndue Gj. Markaj, Nikoll Mëlyshi, Kol N. Bajraktari, Zef Pashko Deda, Tonin Mirakaj, Zef Hasani, Fran Sokoli, Ludovik M. Bajraktari.
Në këtë libër, përkatësisht në kreun Noli dhe Oroshi, mjaft kureshtje paraqesin raportet e Imzot Oroshit me Fan Nolin. Për tetë muaj, Imzot Joseph J.Oroshi jetoi në Boston, ku, takohej vazhdimisht me Peshkopin dhe patriotin e madh shqiptar, Imzot Fan Stilian Noli.

Meshtari katolik, kujton: "Ishte viti 1937. Gjindeshim në Romë, n'Universitetin "Propaganda Fide", pesëdhetë shqiptarë, studenta Filozofiet e Theologjiet. Për Nolin, kishim ndie dhe lexue pak aty - këtu nga punimet e veprat e tija. Po rreth asaj kohe, patem themelue shoqaten letrare shqiptare "Shën Asti". Si president i parë, qeshë vu me korrespondencë me Imzotin, për t'i kërkue botimet. Librat na i dërgoi me nji letër të bukur e zemërdhanëse, e cila qe ruajtë me kujdes n'arkivin e shoqatës. Takimi im personal me Imzot Nolin, ngjau, vetëm në shtatorin e vitit 1961. Kur erdha së parit n'Amerikë, ndejta rreth tetë muaj në Boston, Mass., nën drejtimin e Kardinalit Richard Cushing, Arqipeshkvi i atij qyteti, që njihej edhe si kryeqyteti i Shqiptarvet t'Amerikës. Gjatë kësaj kohe bana disa hapa fillestarë për t'organizue diçka fetarisht për katholikë shqiptarë, që kishin ardhë ma të vonit në këte vend dhe nuk e kishin kurrkund nji çerdhe të vetën. Takimin e parë, mjaft të përzemert, i bamë në rezidencën modeste të Imzotit. Ai u interesue për klerin katholik. Natyrisht, mosha dhe peripecitë e jetës sonë kishin qenë të ndryshme. Kishte simpati, sidomos për disa të klerit katholik, që kishin qenë afër me idetë e tija për nji Shqipni demokratike. Megjithatë, kurrë nuk hapi direkt çashtje politike." (f. 41).

Studiuesi, gjithashtu sqaron, se takimet ekumenike (ndërfetare) në mes të Nolit dhe Imzot Oroshit, ishin të frytshme dhe shpresëdhënëse, për bashkimin e dy kishave shqiptare, sikurse kishin qenë shumë shekuj më parë. Shpesh bisedonin me orë të tëra, duke evokuar shumë kujtime, gjatë takimeve me Kryepeshkopin shqiptar të Boston - it dhe mikun e shqiptarëve Cardinalin Caushin.

Sipas autorit Mrijaj, edhe arti, kultura, tradita dhe historia e lashtë e Shqipërisë dhe birit të denjë të saj, Gjergj Gjon Kastriotit, ishin objekte të bisedave, deri në orët e imta të mbrëmjes. Ata diskutonin e komentonin me krenari e pasion bashkatdhetarësh për historinë e lashtë të krishterimit në trojet etnike shqiptare, për librat e ndryshëm të autorëve shqiptarë dhe të huaj, duke shprehur dhe mendimin e tyre, të cilat, shpesh kristalizoheshin në artikujt publicistikë, që botonte në shtypin shqiptar të kohës në Amerikë e Evropë.

Gjatë gjithë kohës sa veproi në New York, ai kujdesej për komunitetin e vet dhe dëshironte, që të gjithë emigrantët të integroheshin në jetën amerikane. Kontributi i Imzot Oroshit është i madh dhe shumëdimensional. Në kushte të vështira vuri gurthemelet e fesë katolike shqiptare këtu në Amerikë.
Me daljen në pension të Imzot Oroshit, vendi i tij u zëvendësua nga Dom Rrok Mirdita (1939), i cili, kishte shërbyer për shumë vite si ndihmës famullitar në Kishën "Zoja e Këshillit të Mirë" (Zoja e Shkodrës. Vdekjen e Imzot Oroshit, autori Mrijaj e paraqet një zbrazsirë të pazëvendësueshme.
Sipas autorit Imzot Oroshi, ndërroi jetë me dhimbjen e madhe në zemër, pse nuk arriti ta shihte edhe një herë të vetme Shqipërinë dhe vendlindjen e tij, Oroshin e burrave të shquar të Mirditës. Trupi i tij u përcoll për në banesën e fundit, në varrezat St. Raymond's Bronx, NY, për t'u përjetësuar.

Kaptinë mjaft interesante autori paraqet edhe në ecurinë e krijimit të raporteve shumë të afërta deri në shkallën e kumbarisë, në mes të autorit dhe të Mons. Oroshit. "Një grup miqsh të përhershëm të familjes time, si: Monsinjor Zef Oroshi, Dom Rrok Mirdita, Fran Sokoli, Kol Bajraktari, Prendush Gega, etj., ishin për një vizitë në shtëpinë time. Sapo gruaja ime, që askohe priste fëmijë, u solli kafet dhe rakinë, Monsinjori, u shpreh buzëgaz: "Kam dëshirë, që të jem kumbar i këtij djali, që do të lindë gruaja juaj o miku im, Tomë!" Të gjithë të pranishmit e panë disi me habi. Mbas një heshtjeje të shkurtër, duke parë se askush nuk foli, iu drejtova Monsinjorit me këto fjalë: - Monsinjor Oroshi, të lumtë goja. Nëse shoqja ime do të lindë vajzë, ju nuk do të jeni kumbara!? Ai, me një buzëqeshje dhe plot besim, më tha: "Kësaj radhe është djalë!" Të gjithë të pranishmit, i thanë me buzëqeshje: Ashtu qoftë, Monsinjor! - dhe arkëtari i Kishës për shumë dekada, Fran Sokoli, tha: - "Monsinjor, Toma e ka vajzën dhe, meqë shprehet dëshirën për të qenë kumbara i fëmijëve të tij, pritja tashti flokët vajzës së tij të vogël." Të tjerët, që po dëgjonin me vëmendje këtë dialog, shtuan njeri pas tjetrit se pas një jave do të ishin përsëri në këtë sofër fisnike dhe do të uronin zyrtarisht kumbarinë në mes të Monsinjorit dhe Tomës. Dhe ashtu ndodhi.

Një javë më pas, ditën e shtunë, u bashkuan sërish të gjithë miqtë e asaj nate. Ai, me qetësi dhe kujdes të veçantë, mori nga tabakja e kafes gërshërët, i hapi e i mbylli, sikur të ishte një berber profesionist dhe filloi ritin tradicional, duke i prerë Adrianës një tufëz të vogël flokësh. Më pas, në qafë i vari një kryq të vogël në vargonj, të cilin vajza ime, ndonëse e martuar, e ruan edhe sot si dhuratën më të bukur, si reliken më të shtrenjtë të jetës së saj. Ditët e muajt kaluan dhe pranvera kishte kohë që kishte ardhur. Natën e Shën Jozefit, më 19 mars, gruaja ime lindi djalë. Gjithë emocione lumturie e kënaqësie, që kishin pushtuar tërë qenien time, formova menjëherë numrat e telefonit, duke ia dhënë lajmin e gëzuar në fillim kumbarës. - I dashtun Monsinjor, jemi shtuar me një djalë të bukur e të shëndetshëm, ashtu sikurse e parashikuat ju, disa muaj ma parë. Imzoti, i gëzuar dhe plot hare, që e shprehu me fjalët e tij, tha: "Të rrojn djali! Kjo ka kenë dëshira e të madhit Zot, që të t'gëzoj ty Tomë me një djalë, siç e ke ëndërruar. Ditën që shkuam në Kishë për të bërë pagëzimin e djalit, gruaja ime, Liza, mbante beben në duart e saj. Meshtari i kishte vënë dorën tek koka e vogël, ndërsa i nderuari Dom Rrok Mirdita filloi ta bekonte me ujin e shenjtë, duke thënë ritet e rastit: "Nikollë! Po të Pagëzoj n'Emen të t'Atit, Birit e Shpirtit t'Shejt!" Djalit i dhamë dy emra, atë të babës tim, Nikollë dhe Zef, mbasi kishte lindur natën e Shën Jozefit. Për fat të mirë, këtë emër mbante edhe meshtari ynë, që u bë kumbari i tij". (f. 73).

Në vijim të librit autori Mrijaj, na jep të dhëna nga jeta dhe veprimtaria meshtarake dhe atdhetare e dy perlatëve të shquar: Imzot Vinçenc Prennushit dhe Imzot Rrok Mirditës. Jo pa qëllim studiuesi e ka bërë këtë krahasim, sepse Imzot Mirdita, do të zërë vendin e Imzot Prennushit, mbas vdekjes së tij në burgjet komuniste.
Po ashtu, pjesa tjetër e konceptuar në vazhdim të librit, e titulluar: "Rringjallja e hierarkisë së Kishës", paraqet një të veçantë mjaft interesante. Me këtë rast, studiuesi Mrijaj, shpalos realitetin e krijuar në frymën e demokracisë në Shqipëri, ku edhe Kishës katolike shqiptare iu rikthye dinjiteti i vet dhe se të gjitha ato kulte të cilat ishin shndërruar në depo dhe magazina sot po vazhdojnë misionin e tyre të kultit përkushtues.
Autori Mrijaj, po ashtu në këtë libër jep të dhëna biografike nga jeta dhe veprimtaria e prelatëve të persekutuar nga ideologjia ateiste e kaluar ekstreme, si: Patër Andrea Nargajt, Dom Lazër Sheldisë, Dom Nikolin Përgjinit. Në këtë mënyrë autori në libër, na ka ofruar historinë e klerikëve, që shërbyen ose shërbejnë në komunitetin shqiptar në Amerikë, e posaçërisht në metropolin e madh botëror të New York - ut me rrethina.

Po ashtu, kaptinë e veçantë dhe me interes paraqesin letërkëmbimet e Imzot Oroshit me shumë personalitete të jetës fetare, shoqërore e politike të kohës, si: Prof. Karl Gurakuqin, Prof. Ernest Koliqin, Halim Begejën, Robert F. Kennedy, Xhevat Kallajxhiun, Kolec Pikolinin, Rrok Malokin, Marash Ndoc Shkrelin, At Daniel Gjeçajn O.F.M., Dr. Rexhep Krasniqin, Roza Banën, Dr. Agim Lekën, Fr. Emanuel Klajiqin, Prenk Grudën, Noc Vulajn, Terence Cardinal Cooke etj.
Në libër janë botuar edhe disa shkrime origjinale publicistike të Mons. Zef Oroshit, që autorit ia ka lënë si dorëshkrime në shenjë kujtimi. Autori Mrijaj, në çdo përvjetor të vdekjes së klerikut të nderuar dhe respektuar në komunitetin katolik në Europë e Amerikë, e ka përkujtuar me shkrime e kujtime, duke e botuar në shumë organe shtypi në diasporë, Shqipëri dhe Kosovë, si dhe ka kumtuar rreth figurës së Imzot Oroshit, në Simpoziumin historiko - shkencore "E djathta e Bashkuar Shqiptare ne Mbrojtje të Shqipërisë Etnike".

Kujtime për Mons. Oroshin, janë shprehur edhe përmes një interviste të detajuar, që studiuesi dhe publicisti i mirënjohur Klajd Kapinova, ka realizuar me aktivistin dhe ish kryetarin e Këshillit të Kishës Katolike "Zoja e Këshillit të Mirë" (më vonë "Zoja e Shkodrës") z. Tonin Mirakaj, dhe që botohet për herë të parë në këtë libër. Me interes janë edhe arkivi i pasur i fotove origjinale, që botohen për herë të parë, duke plotësuar kësisoj edhe ato pjesë të portretit të klerikut Oroshi, tashmë të fiksuar në celuloidin e kohës dhe që sot na vijnë si dëshmi e kohës, kur ai punoi dhe jetoi, për të mirën e komunitetit shqiptar në diasporë. Midis tyre, bie në sy një foto historike, kur Mons. Oroshi, asokohe student, ka dalë në fotografi me mësuesin e tij të dashur Poetin Kombëtar At Gjergj Fishtën O.F.M., në Itali.

Autori, po ashtu në libër jep titujt të botuara të shkrimeve të Imzot Oroshit në shtypin e kohës. Publicisti shqiptaro - amerikan Tomë Mrijaj, monografinë e tij e përmbyll me një përfundim të paraqitjes së literaturës të shfrytëzuar, e cila, është mjaft e pasur e që paraqet një begati të veçantë, për kompletimin e rrugës jetësore të kësaj figure të ndritur të historiografisë sonë fetare dhe kombëtare.
Kështu, në fund mund të konstatojmë, se libri jetëshkrimor: "Mons. Dr. Zef Oroshi - Një jetë e shkrirë për fe dhe atdhe" (New York, 2008), të autorit Tomë Mrijaj, është një kontribut i rëndësishëm i këtij autori për publicistikën dhe historisë shqiptare, i cili, në esencë pasqyron portretin e kësaj shëmbëlltyre të ndritur të fesë dhe të kombit tonë, po ashtu pasuron edhe fondin e librave të këtij zhanri publicistik.

* Autori i shkrimit është gazetar i të përditshmes "Bota Sot" në Kosovë, Zviër, Gjermani dhe Sh.B.A.